از اسم تاپیک هم مشخص هست که قرار هست در این تاپیک به بحث و تبادل نظر در مورد فاکتورهایی که یک انیمه را ماندگار میسازد بپردازیم.
اما به راستی اولین اولویت شما برای انتخاب و تماشای یک انیمه جدید چیست؟ چه فاکتورهایی اهمیت بیشتری دارند؟
به نظرم نمیشه به این سوال یک جواب خیلی صریح داد! چون اولویتها برای هر کسی ممکنه متفاوت باشه. اما چیزی که بارها اثبات شده این هست که نمیشه نقش کلیدی و تأثیرگذار کارگردان انیمه را نادیده گرفت. بارها دیدهایم که کارگردانی مطرح با یک استودیو تازهکار همکاری میکند و نام آن استدیو را مطرح میکند. به عنوان مثال، آقای Masayuki Kojima کارگردان انیمههایی همچون Monster و Hanada Shounen-shi با ساخت انیمه Made In Abyss استدیوی تازهکار Kinema Citrus را بیش از پیش مطرح ساخت. برخی از کارگردانها واقعأ استعداد بالایی داشتهاند، اگر بخواهم یک مثال ملموس بزنم کافیست تصور کنید که چگونه تتسورو آراکی در 13 سالگی کارگردانی انیمه دفترچه مرگ را برعهده داشته است!
بد نیست نیم نگاهی به کارگردانهای موفق انیمههای سریالی بیاندازیم.
این تاپیک بیشتر مرتبط با انیمههای سریالی هست ولی اگر بخواهم به تعدادی از کارگردانهای موفق انیمههای سینمایی اشاره کنم، بد نیست یادی از هایائو میازاکی/Hayao Miyazaki کنم که کارگردان انیمههای سینمایی همچون شهر اشباح/Spirited Away (معروفترین انیمه سینمایی تاریخ سینما)، قصر متحرک هاول/Howl's Moving Castle (یکی از عمیقترین آثار این کارگردان)، قصر در آسمان/Castle in the Sky، باد میوزد/The Wind Rises همسایه من توتورو/My Neighbor Totoro و شاهزاده مونونوکه/Princess Mononoke بوده است.
به ایسائو تاکاهاتا/Isao Takahata کارگردان انیمههای سینمایی قبرستان کرمهای شبتاب/Grave of the Fireflies (جزو برترین آثار ضد جنگ تاریخ سینما) و افسانه شاهدخت کاگویا/The Tale of Princess Kaguya اشاره میکنم که در سال 2018 درگذشت.
به ساتوشی کن/Satoshi Kon کارگردان انیمههای سینمایی آبی کامل/Perfect Blue (تاریکترین انیمیشن تاریخ سینما) و پاپریکا/Paprika اشاره میکنم که در سال 2010 درگذشت.
و در انتها به کارگردان جویای نام ماکوتو شینکای/Makoto Shinkai کارگردان انیمههای سینمایی نام تو/Your Name، پنج سانتیمتر در ثانیه/5Centimeters per Second و باغی از کلمات/The Garden of Words اشاره میکنم که جدیدترین اثر او یعنی Weathering with You نیز یکی از شانسهای اصلی نامزدی در اسکار است.
اما بسیاری از شاهکارهای انیمهای با ترکیبی از دو عنصر مهم "کارگردان مطرح" و "استودیو مطرح" شکل گرفتهاند. طرفداران انیمه همواره در انتخاب انیمههایی که میخواهند همراه با پخش هفتگی ببینند به استودیو سازنده انیمه توجه میکنند.
در ادامه به تعدادی از استودیوهای موفق انیمهسازی و انیمههای معروف آنها اشاره شده است.
از طرف دیگر نقش کلیدی منبع الهام انیمه را نمیتوان منکر شد. منبع الهام یک انیمه میتواند یک مانگا، رمان و یا حتی اورجینال باشد. تقریبأ هیچ انیمهای با سورس بسیار ضعیف را نمیتوان یافت که ماندگار باشد. معمولأ کارگردانهای معروف همواره به دنبال سورسهای قوی هستند. البته گاهی یک سورس قوی دست یک کارگردان یا استودیو ضعیف میافتد و همه خاطرات را نابود میسازد!
مانگاهای زیادی بودهاند که با استقبال مردم روبرو شدهاند اما در بین آنها آثاری ماندگاری بیشتر داشتهاند که دارای یک ایده جدید (نوآوری!) و یا داستان پرکشش بودهاند. به خصوص داستانهای روانشناختی (همچون مانستر/Monster) و یا ماجراجویانه (همچون وان پیس/One Piece و یا مانگای ماجراجویانه دارک فانتزی همچون برسرک/Berserk) در این زمینه موفقتر بودهاند.
از جمله داستانهایی که به شدت نوآورانه بودهاند میتوانم به داستان مانگای کلیمور/Claymore اشاره کنم. یک مانگای با داستان به شدت غافلگیرکننده و خشونتبار! با طراحی واقعأ جذاب. در جهانی که مانگای کلیمور به تصویر میکشه هیولاهایی وجود دارد که به آنها "یوما" گفته میشه. این هیولاها در کنار انسان ها زندگی میکنند و با تغذیه از انسان و تصاحب بدن انسان به حیات خود ادامه میدهند. سازمانی ناشناس شروع به تربیت افرادی با مهارت بسیار بالا با عنوان "کلیمور" برای مقابله با یوماها میکند. این کلیمورها قدرت مافوق بشری دارند و نصف آنها انسان و نیمه دیگرشان یوما است! و وظیفهشان نجات جان انسانها و مبارزه با یوماهاست. در واقع جهان مانگای کلیمور چهار قشر عمده را در برمیگیرد: 1- انسانها 2- یوماها 3- کلیمورها 4- سازمانی ناشناس با اهداف مرموز. کلیمورها جنگجویانی هستند که هر دو قشر انسانها و یوماها را میتوانند درک کنند و در این بین تعدادی از آنها دست به خیانت میزنند و به یوما تبدیل میشوند (البته عاقبت همه آنها همین تبدیل شدن به یوماست و روزی باید با سرنوشت خود روبرو شوند) و یا با یک سازمان مرموز روابط مخفیانه برقرار میکنند.
بعدها مانگای دیگری به نام حمله به غول/Attack on Titan با کمی الهام گرفتن از مانگای کلیمور، مفاهیم روانشناسانه و فضای آخرالزمانی خود توانست موفقیت دیگری بیافریند و محبوبیت زیادی در بین مخاطبان پیدا کند. این مانگا سبک روانشناختی دارد و جزو خشنترین مانگاها محسوب میشود. اگر بخواهم مقایسهای داشته باشم باید بگویم تئوریهای داستانی مانگای حمله به غول به مراتب بیشتر از مانگای کلیمور بودند ولی هر دو مانگا بسیار غافلگیرکننده هستند. به عبارت دیگر، مانگای حمله به غول ذهن شما را به کار میگیرد و حالت معماگونه دارد درحالی که مانگای کلیمور بیشتر جنبه داستانی و ماجراجویانه دارد. در هر دو مانگا از شیوه روایت تدریجی و با زمینهچینیهای بیشمار استفاده شده است تا مخاطبین در لحظه مناسب شوکه شوند. در مانگای حمله به غول نیز هیچ کدام از این دو قشر"انسانها" و "غولها" بیگناه نیستند. این مانگا تقریبأ در تمام چپترها ذهن مخاطب را درگیر کشف حقیقت و بیرون کشیدن مفاهیم این انیمه میکند و به تدریج پرده از حقایق و رمز و رازهای داستان برمیدارد. مبارزات حماسی و فلشبکهای متعدد، شخصیتپردازیهای بینظیر، طراحی نسبتأ خوب، نمادهای مخفی و رازآلود و ... همگی نشان از نبوغ مانگاکای این اثر دارد. داستان به شدت گستردگی دارد و مانگاکا یک جهان با ویژگیهای منحصر به فرد را به تصویر کشیده است.
یکی از بهترین مانگاهایی که هم از نظر طراحی و هم از نظر داستان جذبکنندهست مانگای Made In Abyss هست. این مانگا جهان ساده کودکانهای را به سمت جهانی مرموز و خشونتبار هدایت میکند! آنچه از "آبیس" دور شده است به آبیس برمیگردد!! آبیس یک گودال بسیار بزرگ است. در طول زمان انهایی که جسارت کافی برای کشف این گودال خطرناک را داشتند با نام "غارنورد" شناخته شدند. در اورث، شهری در لبه گودال آبیس، کودک یتیمی به نام "ریکو" زندگی میکند که آرزو دارد غارنورد بزرگی مثل مادرش شود و راز بزرگ آبیس را کشف کند. یک روز به طور اتفاقی در حال اکتشاف اعماق تیره آبیس به پسر کوچکی به نام "رگو" برمیخوره که بعدأ معلوم میشه یک روبات است. کاراکترهای داستان یعنی ریکو و رگو قصد دارند به پایینترین لایههای این گودال عمیق راه یابند. در این بین با حقایق بیشتری از این گودال روبرو میشن و جو مانگا به تدریج تاریکتر و خشنتر میشه. داستان به سمتی پیش میره که ریکو احساس میکنه مادرش هنوز زندهست و منتظره تا ریکو برگرده پیش خودش! موجودات مرموز و خطرناک زیادی در لایههای مختلف این گودال عظیم وجود دارند که رگو و ریکو با آنها مواجه خواهند شد و باید با آنها مقابله کنند ولی آنها فقط دو تا بچه هستن! به طور کلی طراحیهای مانگاکای این اثر بسیار خوب است.
در این پست مجال اینکه به همه مانگاها پرداخته شود وجود ندارد ولی هرگز نمیتوان در مورد مانگا صحبت کرد و چیزی از مانگای معروف و پرفروش وان پیس/One Piece نگفت. مانگای وان پیس با یک ایده نسبتأ ساده ولی به شدت پرکشش توانسته است مخاطبان را درگیر داستان ماجراجویانه پسری به نام لوفی کند که آرزو دارد روزی پادشاه دزدان دریایی شود. مهمترین ویژگی این مانگا شخصیتپردازیهای بینظیر کاراکترهای داستان و فلش بکهای جالب به گذشته آنها، روایت چگونگی پیوستن این کاراکترها به داستان و نقش هر یک از آنها در داستان است. یکی از مهمترین مفاهیمی که در جای جای این مانگا به چشم میخورد، جوانمردانگی و از خودگذشتگی، درس گرفتن از اشتباهات گذشته، تسلیم نشدن و تلاش برای رسیدن به هدف است. شخصیتهای داستان بارها و بارها شکست میخورند و در وضعیتهای بسیار سختی قرار میگیرند و در انتها پیروز میشوند اما انگار هیچگاه این ماجراجویی پایانی ندارد و داستانی دیگر در راه است!
مجال معرفی همه مانگاهای ماندگار در این پست نیست اما اگر بخواهم جمعبندی کنم، یک مانگا جذاب از ترکیبی از طراحیهای خوب، روایت خوب و ایدههای داستانی جدید حاصل میشود و یک مانگای جذاب میتواند یک سورس مناسب برای ساخت انیمههایی باشد که بعدها ماندگار شوند و به یاد بمانند.
شما چه فاکتورهایی را موجب ماندگاری یک انیمه میدانید؟ کدام فاکتور برای شما مهمتر است؟ کارگردان انیمه؟ سورس داستانی (مانگا، رمان و ...)؟ یا استودیو سازنده؟
